اراده مترشحه ر . ك : اراده غيرى اراده مستقل ر . ك : اراده نفسى اراده ناقص ميل به تحقق مراد در عين رضايت به ترك آن اراده ناقص ، مقابل اراده تام مىباشد و آن ، اراده‌اى ضعيف و غير مؤكد در نفس مريد است كه به تحصيل مراد در خارج تعلق گرفته است ، مانند : اراده مولا نسبت به انجام مستحبات در خارج توسط مكلف . در كتاب « بحوث فى علم الاصول » آمده است : « ما ذكره المحقق العراقى ( قده ) ، من ان الامر مادة و صيغة يدل على ارادة المولى و طلبه و هى تارة شديدة كما في الواجبات و اخرى ضعيفة كما في المستحبات » . « 1 » اراده ندبى ر . ك : اراده ناقص اراده نفسى طلب شىء مطلوب بالذّات اراده نفسى كه مقابل اراده غيرى مىباشد اراده‌اى است كه مراد و متعلق آن به‌خودىخود در نظر مريد ، مطلوب باشد و اراده به خود آن چيز تعلق گيرد ؛ مانند : اراده مولا به واجب نمودن نماز ، كه مراد اصلى و مطلوب بنفسه خود نماز است . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 66 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 25 . اراده وجوبى ر . ك : اراده تام [ ارتكاز ] ارتكاز عرفى شعور ناخودآگاه اهل عرف به برخى امور ارتكاز عرفى ، نوعى ادراك و شعور ناخودآگاه نسبت به معلوماتى است كه به عمق اذهان اهل عرف رسوخ كرده است ، به‌گونه‌اى كه منشأ پيدايش آن براى آنها روشن نيست ؛ چه طبق اين ارتكاز عرفى ، در خارج سلوك عملى شكل گرفته باشد و چه شكل نگرفته باشد . ارتكاز عرفى موجب پيدايش عرف و عادت واحد مىشود . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 19 . همان ، ج 6 ، ص 200 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 224 . ارتكاز عقلا شعور ناخودآگاه عقلا به برخى امور ارتكاز عقلا نوعى ادراك و شعور ناخودآگاه نسبت به معلوماتى است كه به عمق ذهن عقلا رسوخ كرده است ، به گونه‌اى كه منشأ پيدايش آن براى آنان به تحقيق روشن نيست ؛ چه طبق آن ، در خارج سلوك عملى تحقق يافته باشد و چه تحقق نيافته باشد . به بيان ديگر ، ارتكاز عقلا علم به معلوماتى است كه در ذهن آنان انباشته گشته و به آن توجه نمىشود و چه‌بسا اين علم و شعور ناخودآگاه منشأ بسيارى از اعمال در نزد عقلا مىگردد كه علت آن براى خودشان هم روشن نيست ؛ براى مثال ، كسى كه در منطقه‌اى عرب زبان زندگى مىكند ، وقتى با لفظى عربى مورد خطاب قرار مىگيرد ، بلافاصله معناى آن لفظ به ذهنش خطور مىكند ، و اين به سبب همان علم ارتكازى او است . اين ارتكاز عقلايى منشأ سيره عقلايى بوده و حجيت آن منوط به امضاى شارع و يا عدم منع وى است . مرتكزات عقلايى ممكن است از فطرت يكسان انسان‌ها يا از دين واحد ، يا از مناسبات اجتماعى ، فرهنگى و منطقه‌اى واحد ناشى شده باشد . نكته : برخى ، سيره عقلا را شامل مرتكزات عقلا نيز مىدانند . « 1 * » طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 200 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 2 ، ص 123 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 161 و 192 . ارتكاز عقلى ر . ك : ارتكاز عقلا ارتكاز متشرعه شعور ناخودآگاه اهل يك شريعت به برخى امور ارتكاز متشرعه ، نوعى ادراك و شعور ناخودآگاه به معلوماتى است كه به عمق اذهان متشرعه رسوخ كرده و منشأ پيدايش آن به تحقيق ، براى آنان روشن نيست ، هرچند به‌طور اجمالى علت پيدايش آن ، اعتقاد متشرعه به شريعت واحد و پايبندى به آن به حساب مىآيد ؛ چه طبق اين ارتكاز ، سلوك عملى در خارج شكل گرفته باشد و چه شكل نگرفته باشد . اين ارتكاز منشأ پيدايش سيره متشرعه مىباشد . ارتكاز متشرعه در صورتى كه با امضاى شارع و يا عدم منع او تأييد شود ، از منابع احكام فقهى است . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 200 .

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 20 . ( 1 * ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 234 .